Stanek (województwo podlaskie)
| Stanek | |
| Województwo | podlaskie |
| Powiat | białostocki |
| Gmina | Michałowo |
| Położenie | 53° 05' 44.90'' N 23° 30' 31.09'' E |
| Wysokość | 176 m n.p.m. |
| Strefa numeracyjna |
85 |
| Kod pocztowy | 16-050 (poczta: Michałowo) |
| Tablice rejestracyjne | BIA |
Położenie na mapie Polski  Stanek
|
|
.jpg.html) |
|
_-_rz._Swinobrodka.jpg.html)
Stanek – leśniczówka w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie białostockim, w gminie Michałowo, Folwark Stanek i Sokole tworzą obecnie jedną miejscowość.
W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa białostockiego.
Spis treści |
[edytuj] Historia
[edytuj] Folwark Stanek
Stanek został założony w drugiej połowie XIX wieku i stanowił składową część kompleksów dóbr gródeckich i należał od końca XV wieku do 1660 roku do Chodkiewiczów.
Następnie był w posiadaniu Mniszków, a w ostatniej ćwiartce XVIII wieku - Potockich i Radziwiłłów. Z kolei w pierwszej połowie XIX wieku dobrami Gródka zarządzali Demlińscy, a po 1831 roku Sapiehowie.
Dnia 19 maja 1863 roku księżna Ludwika z Sapiehów sprzedała Gródek i Waliły Albertowi Rrachfogelowi, radcy sądowemu, obywatelowi pruskiemu, który z kolei 20 października 1865 roku odsprzedał wydzieloną z dóbr gródeckich część składającą się z 6 oddzielnych kawałków ziemi, 89 dziesięcin i 1727 sążni, tj. około 110 ha stanowiące dobra Stanek, Marii Wilhelm i Teodora Millera. Od Marii Wilhelm i Teodora Millera dobra te 8 lipca 1892 roku nabyła Eugenia Hasbach, żona fabrykanta dojlidzkiego – Aleksandra Hasbacha.
Hasbachowie na niewielkiej polanie śródleśnej usytuowali założenia dworsko – ogrodowe „Stanek”.
Po roku 1892 w części rezydencyjno - ogrodowej wzniesiono pałac, nazwany " zamkiem". Budowla ta była podobna do pałacu dojlidzkiego Hasbachów w Białymstoku. Pałac był otoczony parkiem. Osiowość usytuowania pałacu to regularny układ dróg, kwater sadu, nasadzeń, szpalerów i alei, a nawiązywał do barokowych ogrodów kwaterowych - francuskich. Założenia w tym stylu przetrwały aż do 1915 roku.
W połowie sierpnia 1915 roku Hasbachowie ewakuowali się w głąb Rosji.
Około 20 sierpnia tego roku, posuwające się traktem z Zabłudowa w kierunku Gródka, kolumna wojsk niemieckich w Stanku natrafiła na silną rubież obronną wojsk rosyjskich. Do zlikwidowania tej rubieży Niemcy użyli artylerii. W wyniku tych walk pałac uległ całkowitemu zniszczeniu.
Po trzech latach tułaczki po Rosji, Hasbachowie powrócili do Białegostoku.
W Stanku w latach dwudziestych XX wieku wznieśli drewniany dom leśniczego, w którym kilka pokoi przeznaczyli dla własnych potrzeb, a w pozostałej części mieściła się administracja prywatnych właścicieli lasów. W parku wówczas urządzono kolistą betonową fontannę.
W 1922 roku folwark Stanek posiadał 3.058 ha powierzchni, przede wszystkim lasów. W okresie dwudziestolecia międzywojennego Hasbachowie najprawdopodobniej 2.508,67 ha lasów sprzedali.
W okresie II wojny światowej wszystkie budynki w Stanku strawił ogień.
[edytuj] Leśniczówka
Po wyzwoleniu zgodnie z dekretem o reformie rolnej z 6 września 1944 roku, folwark o powierzchni 549,33 ha w całości przekazano Nadleśnictwu Żednia. Dla potrzeb leśnictwa w 1945 roku do Stanku przeniesiono drewniany dwór Hasbachów z Izbiska. W budynku tym mieszkały rodziny leśniczych i gajowych między innymi: Krepskich, Sidorowiczów, Masnych i Pawelczuków.
Właściciel Nadleśnictwo Żednia nie remontowało leśniczówki, która uległa kompletnej dewastacji i została rozebrana.
W Stanku na rzece Świnobródka Nadleśnictwo Żednia zbudowało tamę i powstał staw, w którym zatapiano drewno w celu jego konserwacji.
Przez Stanek przebiega trakt: Bielsk - Zabłudów - Gródek - Grodno, którym podróżowano już w XVI wieku. Obecnie jest to odcinek drogi powiatowej od Żedni do Stanku, zwana przez mieszkańców wsi Sokole "Stankowskim Gościńcem" [1] o długości 3,28 km.
Również przez Stanek przechodzi Szlak Wzgórz Świętojańskich zwany również Szlakiem Świętojańskim. Pieszy szlak turystyczny po Parku Krajobrazowym Puszczy Knyszyńskiej przecina gminy: Michałowo, Gródek i Supraśl. Trasa szlaku: Sokole - Stanek - Świnobród - Downiewo - Królowy Most - wzdłuż rzeki Płoski - Wzgórza Świętojańskie - Cieliczanka - Supraśl. Długość szlaku wynosi 27 km i jest oznakowany kolorem czerwonym.
[edytuj] Nazwa "Stanek"
Nazwa „Stanek" utrwalona została od funkcji polany odnoszącej się również do sytuacji XVI wieku.
Miejsce, gdzie usytuowane były tzw. stany, czyli stajnie chodkiewiczowskie.
Tu odstawiano konie na popasy na śródleśnych łąkach nad Swinobródką.
Takie „stany", znane z innych okolicznych puszcz hospodarskich, służyły monarchom i leśniczym do polowań [2].
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Źródło
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Mapy: Autopilot • Google Maps • Targeo • Zumi
- Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi
Przypisy
[edytuj] Bibliografia
1. Kurier Poranny, Białystok dnia 26 - 28. 04.1991 rok, "Pamiętajmy o grodach. Stanek". Józef Maroszek.