Zamach stanu
Zamach stanu przewrót, pucz (niem. putsch), pronunciamiento — niespodziewane, często z użyciem siły (zbrojny zamach stanu), przejęcie władzy politycznej w państwie przez jednostkę lub grupę osób, wbrew obowiązującemu prawu[1].
Jest pogwałceniem normalnego toku życia politycznego i porządku instytucjonalnego. Oznacza pozakonstytucyjną i pozaprawną drogę przejęcia kontroli nad państwem.
Od rewolucji różni się tym, że:
- przeprowadzają go osoby, które już w pewien sposób należały do istniejącej elity władzy, podczas gdy rewolucja jest organizowana przez ludzi spoza układu władzy;
- nie zmierza do urzeczywistnienia nowego ustroju politycznego ale ma na celu jedynie usunięcie ludzi sprawujących rządy[2].
Zamachowi stanu mogą towarzyszyć wystąpienia społeczne.
Zamachy stanu są w większości organizowane przez wysokich rangą wojskowych, w wyniku czego sily zbrojne stają się głównym aktorem wydarzeń. We współczesnych państwach nie można skutecznie przeprowadzić zamachu stanu bez udziału lub przynajmniej zyczliwej neutralności wojska.
Uczestnicy zamachu stanu zmierzają przede wszystkim do opanowania środków łączności, radia, telewizji, węzłów komunikacyjnych oraz siedzib organów władzy. Szybkość działania i zaskoczenie w wielu przypadkach decydują o powodzeniu zamachu stanu.
Do niedawna w wielu krajach Ameryki Łacińskiej i Afryki zamach stanu był najczęściej spotykaną metodą zmiany rządu[3].
Spis treści |
[edytuj] Zamachy stanu w Polsce
- 1919 - zamach Januszajtisa
- 1926 - przewrót majowy
[edytuj] Zobacz też
- zamach
- wojna domowa
- pucz Kappa-Lüttwitza
- pucz wojskowy w Etiopii w 1960
- pucz moskiewski
- Augusto Pinochet
- pucz monachijski
[edytuj] Przypisy
- ↑ Na podstawie: Słownik polityki, pod redakcją Marka Bańkowicza, Wiedza Powszechna, Warszawa 1996.
- ↑ Towarzyszą temu niekiedy przekształcenia o charakterze politycznym i prawnym, nie zmieniające jednak panującego systemu politycznego.
- ↑ Niechlubny rekord w tej dziedzinie bije Boliwia, która w ciągu 170 lat niepodległego bytu była miejscem 190 zamachów stanu!
[edytuj] Bibliografia
- Słownik polityki, pod redakcją Marka Bańkowicza, Wiedza Powszechna, Warszawa 1996.